Từ chỗ đứng trước nguy cơ cạn kiệt, những khúc sông, bãi bồi tại Đồng Tháp đang dần hồi sinh nhờ sự chung tay tự nguyện của chính những người nông dân. Bằng mô hình đồng quản lý, người dân không chỉ tự lập chốt gác, giữ lại bãi đẻ cho các loài cá quý, mà còn biến câu chuyện giữ gìn sản vật tự nhiên thành ‘đặc sản’ níu chân khách du lịch, mở ra con đường làm giàu ngay trên chính quê hương.
Hội Nông dân tỉnh Đồng Tháp vừa tổ chức tọa đàm “Chia sẻ và kết nối các mô hình Đồng quản lý nguồn lợi thủy sản gắn với sinh kế cộng đồng”. Sự kiện mở ra nhiều góc nhìn thực tế từ những người bám trụ với nghề sông nước, hướng tới việc hiện thực hóa chuỗi giá trị: thủy sản – sinh kế – du lịch.
Người dân dỡ chà bắt cá trên sông Tiền, địa bàn tỉnh Đồng Tháp.
Khi người dân làm chủ bãi bồi, khúc sông
Từ thực tiễn bám nắm địa bàn, ông Trương Minh Hải, Tổ trưởng Tổ cộng đồng Đình thần An Bình (Phường Hồng Ngự) cho rằng: “Bảo vệ nguồn lợi thủy sản phải dựa trên tinh thần tự nguyện. Nếu bà con chưa hiểu, chưa thấy lợi ích thực tế thì mô hình rất khó sống bền”. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xã hội hóa, kêu gọi người dân, nhà hảo tâm và doanh nghiệp cùng chung tay, thay vì chỉ ỷ lại vào ngân sách Nhà nước. Đặc biệt, phải có kết quả thực tế để người dân thấy được, tạo niềm tin cho người dân; cần từng bước gắn bảo tồn với sinh kế và du lịch cộng đồng.
Để củng cố cơ sở pháp lý và tạo điểm tựa cho người dân, Tiến sĩ Đặng Quang Hiếu (Trường Đại học Đồng Tháp) kiến nghị chính quyền địa phương cần sớm xem xét, chính thức giao quyền quản lý cho các Tổ cộng đồng. Đồng thời, lực lượng an ninh, quân sự địa phương cần phối hợp chặt chẽ, tuần tra và xử lý dứt điểm các hành vi khai thác tận diệt.
Về dài hạn, TS Hiếu cho rằng cơ quan quản lý cần có cơ chế đặc thù hỗ trợ vốn, kỹ thuật để bà con xây dựng mô hình trữ cá mùa lũ, nuôi giữ cá tự nhiên gắn với du lịch cộng đồng, từ đó tạo ra một ‘bộ chỉ số’ theo dõi dài hạn về sức khỏe nguồn lợi và sinh kế.
Khách du lịch trải nghiệm trên cánh đồng lũ mùa nước nổi ở Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp.
'Quả ngọt' từ tư duy chuyển đổi
Sự chuyển biến không chỉ nằm ở nhận thức mà đã đo đếm được bằng những con số kinh tế sinh động. Điển hình như Tổ cộng đồng Quyết Tiến, sản lượng thu hoạch dự kiến năm 2025 đạt trên 5 tấn, mang về 180 triệu đồng. Các dịch vụ trải nghiệm du lịch cộng đồng bám sát văn hóa miệt vườn cũng thu hút hàng trăm du khách trong và ngoài nước, đem lại thêm doanh thu 75 triệu đồng/năm. Tại Tổ hợp tác số 7, sản lượng khai thác đạt 18 tấn, trị giá trên 648 triệu đồng.
Đặc biệt, tại xã Mỹ Hiệp, mô hình bảo vệ gắn với du lịch làng bè đã mang lại lời giải thiết thực cho bài toán xung đột giữa mưu sinh và bảo tồn. Hơn 20 hộ dân trước đây chuyên đánh bắt bằng xung điện mang tính tận diệt nay đã tự nguyện từ bỏ, chuyển đổi sang làm dịch vụ phục vụ du lịch hoặc các nghề khai thác ít tổn hại đến tự nhiên.
Người dân giăng lưới trên cánh đồng lũ tại Đồng Tháp.
Khẳng định bước chuyển mình về tư duy, ông Phạm Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh, phương thức quản lý hiện nay đã thay đổi từ hỗ trợ sang đồng hành cùng nông dân.
"Muốn bảo vệ nguồn lợi thủy sản lâu dài, không thể chỉ cậy nhờ lực lượng chức năng. Người dân phải thực sự là chủ thể, tham gia bàn bạc, trực tiếp quản lý và được hưởng lợi chính đáng từ những tài nguyên mà cộng đồng cùng nhau đổ mồ hôi gìn giữ”, ông Toàn chia sẻ.
Thời gian tới, Đồng Tháp sẽ tiếp tục mở rộng các khu vực đồng quản lý, xây dựng nơi cư trú, bãi sinh sản cho các loài thủy sản. Đây là điểm tựa để những giá trị đặc trưng của văn minh sông nước nơi đây trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo, mang lại sinh kế bền vững cho người dân.
Dự án Nâng cao năng lực quản lý, tạo sinh kế người dân tham gia mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản gắn với phát triển du lịch tại Đồng Tháp do Chương trình Tài trợ Nhỏ (SGP) của Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) tài trợ, Hội Nông dân tỉnh Đồng Tháp chủ trì thực hiện với mục tiêu nâng cao năng lực quản lý, điều hành cho Ban đại diện các Tổ Cộng đồng; tạo sinh kế, tăng thêm thu nhập cho các thành viên tham gia thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản; kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm, canh tác lúa theo hướng hữu cơ, sinh học và nuôi trồng thuỷ sản.
Dự án thực hiện trên địa bàn các xã Mỹ Hiệp, Tân Thành, Phú Thọ và các phường Cao Lãnh, Hồng Ngự, An Bình, Thường Lạc với quy mô 3.162 ha và 2.032 thành viên tham gia.
Từ khi thực hiện vào năm 2024 đến nay, dự án đã thành lập được 5 Tổ cộng đồng, hỗ trợ 4 xuồng máy, 50 áo phao và 50% kinh phí cho các Tổ cộng đồng thực hiện tuần tra, giám sát bảo vệ nguồn lợi thủy sản với sự phối hợp với lực lượng quân sự, an ninh địa phương; hoạt động tái tạo nguồn lợi thủy sản được các Tổ cộng đồng duy trì thường xuyên hằng năm thông qua việc vận động các tổ chức, cá nhân thả cá giống về tự nhiên. Qua đó, số lượng thành phần loài quý hiếm, tần suất xuất hiện thấp đã tăng thêm 5–7 loài.
