Truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc
- Thứ năm - 11/06/2026 21:20
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) đang đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc (TXNG) quốc gia, hướng tới mục tiêu vận hành chính thức vào ngày 1/7/2026, tạo lập nền tảng minh bạch cho toàn bộ chuỗi giá trị.
Truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc
Trong kỷ nguyên số và hội nhập kinh tế toàn cầu, minh bạch thông tin sản phẩm đã không còn là một giải pháp marketing để "làm màu" hay một lựa chọn mang tính khuyến khích.
Quyết tâm của ngành Nông nghiệp trong việc xây dựng hệ thống TXNG đồng bộ, hiện đại thể hiện khát vọng đưa nông sản Việt thoát khỏi cái mác "giá rẻ, chất lượng thấp" để tiến tới phân khúc cao cấp hơn trên thị trường toàn cầu. Khi mọi thông tin về sản phẩm từ khâu giống, chăm sóc đến bàn ăn đều được công khai và dễ dàng kiểm chứng, niềm tin của người tiêu dùng trong và ngoài nước sẽ được củng cố vững chắc.
Sự quyết liệt của ngành Nông nghiệp được minh chứng qua những kết quả cụ thể trong giai đoạn triển khai vừa qua. Tính đến nay, hệ thống đã cập nhật thông tin cho khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm khác nhau. Độ phủ của hệ thống đang mở rộng nhanh chóng với sự tham gia của 26 trên tổng số 34 tỉnh, thành phố được khảo sát, bao gồm 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp.
Đối với ngành thủy sản – một trong những mũi nhọn xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam, TXNG hiện nay đã trở thành một yêu cầu bắt buộc, một lời giải sinh tử cho bài toán hội nhập và giữ vững thị trường.
Từ "Luật chơi quốc tế" đến "Hành lang pháp lý" nghiêm ngặt
Thủy sản là ngành hàng nhạy cảm và chịu sự giám sát khắt khe bậc nhất từ các thị trường nhập khẩu lớn. Việc không chứng minh được nguồn gốc rõ ràng giờ đây đồng nghĩa với việc tự đóng cửa doanh nghiệp.
Bài học từ nỗ lực gỡ "thẻ vàng" IUU (chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định) là minh chứng rõ nhất. Khách hàng EU yêu cầu khắt khe về nhật ký khai thác, tọa độ đánh bắt, và xác nhận của cảng cá. Nếu chuỗi thông tin này bị đứt gãy ở bất kỳ công đoạn nào, toàn bộ lô hàng sẽ bị từ chối.
Bên cạnh đó, Chương trình Giám sát Nhập khẩu Thủy sản của Mỹ (SIMP) cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải cung cấp dữ liệu TXNG từ thời điểm đánh bắt/thu hoạch tại ao nuôi/khu vực đánh bắt cho đến khi cập cảng Hoa Kỳ nhằm ngăn chặn thủy sản bất hợp pháp và gian lận thương mại.
Trước những yêu cầu đó, Thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các tiêu chuẩn quốc gia về TXNG thủy sản đang chuẩn hóa quy trình ghi chép nhật ký điện tử (eCDT) đối với thủy sản khai thác và mã số vùng nuôi đối với thủy sản nuôi trồng (tôm, cá tra).
Một trong những thông điệp quan trọng được Thứ trưởng Bộ NNMT Hoàng Trung nhấn mạnh là: Hệ thống TXNG là công cụ quản lý nhằm minh bạch hóa thông tin, không phải rào cản hành chính hay điều kiện bắt buộc mới gây khó khăn cho doanh nghiệp. Ngược lại, đây là giải pháp để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Minh bạch từ "Ao nuôi đến bàn ăn"
Sự chuyển dịch mạnh mẽ nhất đến từ tư duy của người tiêu dùng hiện đại, cả trong nước lẫn quốc tế. Họ không còn mua một con tôm, một miếng phi-lê cá chỉ bằng niềm tin mơ hồ.
"Họ muốn biết con tôm này được nuôi ở vùng nào, có sử dụng kháng sinh cấm hay không; con cá ngừ này được đánh bắt ở vùng biển nào, tàu số hiệu bao nhiêu và có vi phạm chủ quyền hay không."
Một hành động quét mã QR Code hiển thị đầy đủ "lịch sử đời sống" của sản phẩm thủy sản chính là lời cam kết mạnh mẽ nhất. TXNG biến lời hứa thương hiệu thành dữ liệu số có thể kiểm chứng được, mang lại sự an tâm tuyệt đối cho bàn ăn của mỗi gia đình.
Lợi ích kép: "Phòng thủ" rủi ro và "Tấn công" thị trường giá trị cao
Nhiều doanh nghiệp vẫn coi TXNG thủy sản là một khoản chi phí gánh nặng do quy trình thu mua phức tạp (qua nhiều nậu vựa, đại lý). Tuy nhiên, đây thực tế là một khoản đầu tư sinh lời tối ưu:
Quản trị rủi ro và kiểm soát chất lượng (Phòng thủ): Nếu một lô hàng tôm đông lạnh xuất khẩu bị cảnh báo nhiễm kháng sinh tại nước bạn, hệ thống TXNG số hóa giúp doanh nghiệp ngay lập tức khoanh vùng được nguồn hàng từ ao nuôi nào, đại lý nào cung cấp trong vài phút. Việc này giúp ngăn chặn khủng hoảng diện rộng, tránh việc phải tiêu hủy hay thu hồi toàn bộ các lô hàng khác.
Gia tăng giá trị và thâm nhập chuỗi bán lẻ (Tấn công): Thủy sản có chứng nhận TXNG rõ ràng, kết hợp với các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP, MSC sẽ dễ dàng bước chân vào các chuỗi siêu thị cao cấp toàn cầu với mức giá bán tốt hơn nhiều so với hàng xuất khẩu tiểu ngạch hoặc thiếu thông tin.
Số hóa chuỗi cung ứng thủy sản: Bước đi chiến lược
Đặc thù chuỗi cung ứng thủy sản Việt Nam rất phân tán (từ hàng trăm ngàn tàu cá nhỏ, hàng triệu hộ nuôi tôm/cá). Do đó, việc chuyển đổi từ ghi chép nhật ký giấy sang số hóa quy trình (áp dụng Blockchain, IoT để giám sát nhiệt độ kho lạnh, mã số mã vạch GS1) là con đường duy nhất.
TXNG không đơn thuần là dán một chiếc tem QR lên túi tôm hay hộp cá trước khi xuất xưởng, mà là hành trình ghi nhận dữ liệu liên tục từ: Con giống => Thức ăn => Ao nuôi/Tàu cá => Nhà máy chế biến => Cảng xuất khẩu.
Cuộc đua số hóa và minh bạch thông tin không chờ đợi bất kỳ ai. Riêng với ngành thủy sản, trì hoãn áp dụng truy xuất nguồn gốc đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang tự loại mình ra khỏi chuỗi giá trị toàn cầu. Truy xuất nguồn gốc thủy sản – Không thể chậm trễ hơn được nữa, phải làm ngay và làm một cách bài bản.
Dù đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, nhưng lãnh đạo Bộ NNMT cũng thẳng thắn chỉ rõ tiến độ triển khai nhìn chung vẫn cần phải "tăng tốc" hơn nữa. Để đảm bảo hệ thống vận hành chính thức từ ngày 1/7/2026, một lộ trình cụ thể đã được đặt ra:
Trước ngày 20/6: Các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ phải hoàn thành việc khắc phục các tồn tại, lỗ hổng kỹ thuật sau khi đánh giá an toàn thông tin.
Trước ngày 22/6: Hoàn tất việc đồng bộ dữ liệu chuyên ngành, bàn giao hệ thống và cài đặt trên hạ tầng của Bộ.
Giai đoạn đầu vận hành: Phấn đấu kết nối từ 3-5 địa phương và tối thiểu 10 doanh nghiệp tham gia sâu rộng.
Bộ NNMT yêu cầu thủ trưởng các đơn vị liên quan phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ cũng như chất lượng triển khai. Việc xây dựng hệ thống TXNG không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật đơn thuần mà là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa lâu dài đối với việc quản lý ngành và phát triển bền vững thị trường nông sản Việt Nam.
Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp lý, thông tư về TXNG nông sản và phối hợp với Bộ Công an để xây dựng các nghị định liên quan, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hệ thống. Hệ thống TXNG quốc gia sẽ là "viên gạch" đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng một nền nông nghiệp minh bạch, trách nhiệm và bền vững, đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ và nhân dân trong kỷ nguyên số.
Trong kỷ nguyên số và hội nhập kinh tế toàn cầu, minh bạch thông tin sản phẩm đã không còn là một giải pháp marketing để "làm màu" hay một lựa chọn mang tính khuyến khích.
Quyết tâm của ngành Nông nghiệp trong việc xây dựng hệ thống TXNG đồng bộ, hiện đại thể hiện khát vọng đưa nông sản Việt thoát khỏi cái mác "giá rẻ, chất lượng thấp" để tiến tới phân khúc cao cấp hơn trên thị trường toàn cầu. Khi mọi thông tin về sản phẩm từ khâu giống, chăm sóc đến bàn ăn đều được công khai và dễ dàng kiểm chứng, niềm tin của người tiêu dùng trong và ngoài nước sẽ được củng cố vững chắc.
Sự quyết liệt của ngành Nông nghiệp được minh chứng qua những kết quả cụ thể trong giai đoạn triển khai vừa qua. Tính đến nay, hệ thống đã cập nhật thông tin cho khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm khác nhau. Độ phủ của hệ thống đang mở rộng nhanh chóng với sự tham gia của 26 trên tổng số 34 tỉnh, thành phố được khảo sát, bao gồm 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp.
Đối với ngành thủy sản – một trong những mũi nhọn xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam, TXNG hiện nay đã trở thành một yêu cầu bắt buộc, một lời giải sinh tử cho bài toán hội nhập và giữ vững thị trường.
Từ "Luật chơi quốc tế" đến "Hành lang pháp lý" nghiêm ngặt
Thủy sản là ngành hàng nhạy cảm và chịu sự giám sát khắt khe bậc nhất từ các thị trường nhập khẩu lớn. Việc không chứng minh được nguồn gốc rõ ràng giờ đây đồng nghĩa với việc tự đóng cửa doanh nghiệp.
Bài học từ nỗ lực gỡ "thẻ vàng" IUU (chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định) là minh chứng rõ nhất. Khách hàng EU yêu cầu khắt khe về nhật ký khai thác, tọa độ đánh bắt, và xác nhận của cảng cá. Nếu chuỗi thông tin này bị đứt gãy ở bất kỳ công đoạn nào, toàn bộ lô hàng sẽ bị từ chối.
Bên cạnh đó, Chương trình Giám sát Nhập khẩu Thủy sản của Mỹ (SIMP) cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải cung cấp dữ liệu TXNG từ thời điểm đánh bắt/thu hoạch tại ao nuôi/khu vực đánh bắt cho đến khi cập cảng Hoa Kỳ nhằm ngăn chặn thủy sản bất hợp pháp và gian lận thương mại.
Trước những yêu cầu đó, Thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các tiêu chuẩn quốc gia về TXNG thủy sản đang chuẩn hóa quy trình ghi chép nhật ký điện tử (eCDT) đối với thủy sản khai thác và mã số vùng nuôi đối với thủy sản nuôi trồng (tôm, cá tra).
Một trong những thông điệp quan trọng được Thứ trưởng Bộ NNMT Hoàng Trung nhấn mạnh là: Hệ thống TXNG là công cụ quản lý nhằm minh bạch hóa thông tin, không phải rào cản hành chính hay điều kiện bắt buộc mới gây khó khăn cho doanh nghiệp. Ngược lại, đây là giải pháp để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Minh bạch từ "Ao nuôi đến bàn ăn"
Sự chuyển dịch mạnh mẽ nhất đến từ tư duy của người tiêu dùng hiện đại, cả trong nước lẫn quốc tế. Họ không còn mua một con tôm, một miếng phi-lê cá chỉ bằng niềm tin mơ hồ.
"Họ muốn biết con tôm này được nuôi ở vùng nào, có sử dụng kháng sinh cấm hay không; con cá ngừ này được đánh bắt ở vùng biển nào, tàu số hiệu bao nhiêu và có vi phạm chủ quyền hay không."
Một hành động quét mã QR Code hiển thị đầy đủ "lịch sử đời sống" của sản phẩm thủy sản chính là lời cam kết mạnh mẽ nhất. TXNG biến lời hứa thương hiệu thành dữ liệu số có thể kiểm chứng được, mang lại sự an tâm tuyệt đối cho bàn ăn của mỗi gia đình.
Lợi ích kép: "Phòng thủ" rủi ro và "Tấn công" thị trường giá trị cao
Nhiều doanh nghiệp vẫn coi TXNG thủy sản là một khoản chi phí gánh nặng do quy trình thu mua phức tạp (qua nhiều nậu vựa, đại lý). Tuy nhiên, đây thực tế là một khoản đầu tư sinh lời tối ưu:
Quản trị rủi ro và kiểm soát chất lượng (Phòng thủ): Nếu một lô hàng tôm đông lạnh xuất khẩu bị cảnh báo nhiễm kháng sinh tại nước bạn, hệ thống TXNG số hóa giúp doanh nghiệp ngay lập tức khoanh vùng được nguồn hàng từ ao nuôi nào, đại lý nào cung cấp trong vài phút. Việc này giúp ngăn chặn khủng hoảng diện rộng, tránh việc phải tiêu hủy hay thu hồi toàn bộ các lô hàng khác.
Gia tăng giá trị và thâm nhập chuỗi bán lẻ (Tấn công): Thủy sản có chứng nhận TXNG rõ ràng, kết hợp với các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP, MSC sẽ dễ dàng bước chân vào các chuỗi siêu thị cao cấp toàn cầu với mức giá bán tốt hơn nhiều so với hàng xuất khẩu tiểu ngạch hoặc thiếu thông tin.
Số hóa chuỗi cung ứng thủy sản: Bước đi chiến lược
Đặc thù chuỗi cung ứng thủy sản Việt Nam rất phân tán (từ hàng trăm ngàn tàu cá nhỏ, hàng triệu hộ nuôi tôm/cá). Do đó, việc chuyển đổi từ ghi chép nhật ký giấy sang số hóa quy trình (áp dụng Blockchain, IoT để giám sát nhiệt độ kho lạnh, mã số mã vạch GS1) là con đường duy nhất.
TXNG không đơn thuần là dán một chiếc tem QR lên túi tôm hay hộp cá trước khi xuất xưởng, mà là hành trình ghi nhận dữ liệu liên tục từ: Con giống => Thức ăn => Ao nuôi/Tàu cá => Nhà máy chế biến => Cảng xuất khẩu.
Cuộc đua số hóa và minh bạch thông tin không chờ đợi bất kỳ ai. Riêng với ngành thủy sản, trì hoãn áp dụng truy xuất nguồn gốc đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang tự loại mình ra khỏi chuỗi giá trị toàn cầu. Truy xuất nguồn gốc thủy sản – Không thể chậm trễ hơn được nữa, phải làm ngay và làm một cách bài bản.
Dù đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, nhưng lãnh đạo Bộ NNMT cũng thẳng thắn chỉ rõ tiến độ triển khai nhìn chung vẫn cần phải "tăng tốc" hơn nữa. Để đảm bảo hệ thống vận hành chính thức từ ngày 1/7/2026, một lộ trình cụ thể đã được đặt ra:
Trước ngày 20/6: Các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ phải hoàn thành việc khắc phục các tồn tại, lỗ hổng kỹ thuật sau khi đánh giá an toàn thông tin.
Trước ngày 22/6: Hoàn tất việc đồng bộ dữ liệu chuyên ngành, bàn giao hệ thống và cài đặt trên hạ tầng của Bộ.
Giai đoạn đầu vận hành: Phấn đấu kết nối từ 3-5 địa phương và tối thiểu 10 doanh nghiệp tham gia sâu rộng.
Bộ NNMT yêu cầu thủ trưởng các đơn vị liên quan phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ cũng như chất lượng triển khai. Việc xây dựng hệ thống TXNG không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật đơn thuần mà là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa lâu dài đối với việc quản lý ngành và phát triển bền vững thị trường nông sản Việt Nam.
Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp lý, thông tư về TXNG nông sản và phối hợp với Bộ Công an để xây dựng các nghị định liên quan, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hệ thống. Hệ thống TXNG quốc gia sẽ là "viên gạch" đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng một nền nông nghiệp minh bạch, trách nhiệm và bền vững, đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ và nhân dân trong kỷ nguyên số.