Việt Nam khẳng định quyết tâm “tuyên chiến” với IUU - chấm dứt tình trạng này trước ngày 15/11/2025

Phát biểu tại phiên họp, Thủ tướng nói rõ quan điểm chiến lược: “Phải coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, liên quan trực tiếp đến danh dự quốc gia, uy tín quốc tế và lợi ích của nhân dân. Không khoan nhượng, không vùng cấm, không ngoại lệ trong xử lý vi phạm IUU.” Câu nói này không chỉ là tuyên ngôn chính trị mà còn là mệnh lệnh hành chính buộc mọi bộ, ngành và địa phương phải biến tuyên bố thành hành động cụ thể.

Bối cảnh thị trường quốc tế và thực trạng trong nước đang là áp lực lớn đối với Việt Nam
Về quốc tế, nguy cơ duy trì “thẻ vàng” hoặc bị nâng cấp lên “thẻ đỏ” từ Ủy ban châu Âu có thể làm tắc nghẽn xuất khẩu thủy sản — hậu quả trực tiếp cho hàng triệu ngư dân và chuỗi giá trị chế biến. Ở trong nước, báo cáo tại phiên họp cho thấy còn hơn 8.700 tàu chưa được cấp phép và nhiều tàu vẫn mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), tạo ra “lỗ hổng” để xảy ra hành vi khai thác bất hợp pháp.

Thủ tướng lấy ví dụ minh họa: “Chỉ khi cứu tàu bị nạn, xảy ra sự cố mới biết việc tàu cá đã mất kết nối từ lâu” — một cảnh báo về thực trạng giám sát còn lỏng lẻo, khi hệ thống VMS chưa thực sự hoạt động như “mắt thần” liên tục. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực giám sát, hệ thống cảnh báo và xử lý ngay khi phát hiện mất kết nối.

Mốc thời hạn và yêu cầu trách nhiệm

Phiên họp đã đặt ra hai mốc rõ ràng: trước 5/10/2025, phải xử lý dứt điểm các tàu mất kết nối VMS; trước 15/11/2025, phải tạo chuyển biến rõ rệt, tiến tới chấm dứt tình trạng khai thác IUU. Thủ tướng còn nhấn mạnh: “Những đối tượng nào không chấp hành phải xử lý nghiêm theo pháp luật; bộ, ngành, địa phương nào thực hiện không tốt, nhất là người đứng đầu phải bị xử lý theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước.” Đây là cơ chế “cưỡng chế trách nhiệm” nhằm buộc sự vào cuộc thực chất.

Về trách nhiệm của các địa phương, Thủ tướng yêu cầu rõ: “Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện nếu để xảy ra tình trạng tàu cá vi phạm IUU.”

Ban Chỉ đạo đã giao các nhiệm vụ cụ thể:

Rà soát, xóa đăng ký, không cho hoạt động các tàu không đảm bảo điều kiện pháp lý.

Bắt buộc 100% tàu cá lắp đặt, duy trì VMS, giám sát 24/7 và xử lý ngay khi tàu mất kết nối.

Không để tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, lãnh đạo tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo xử lý.

Kiểm soát chặt tại cảng cá, truy xuất nguồn gốc minh bạch, không hợp thức hóa nguồn lợi khai thác bất hợp pháp.

Xử lý nghiêm cán bộ buông lỏng quản lý, kỷ luật cả về Đảng và chính quyền đối với người đứng đầu nếu để xảy ra tình trạng vi phạm kéo dài.

Thủ tướng nhấn mạnh: “Các địa phương phải coi đây là danh dự của chính quyền địa phương, là uy tín của người đứng đầu. Không được để xảy ra tình trạng chỉ nói mà không làm.”

Phiên họp chỉ rõ một số điểm nghẽn chính: quản lý đội tàu còn lỏng (tàu chưa đăng ký, tàu không đủ điều kiện vẫn hoạt động), hệ thống VMS chưa được giám sát 24/7, hạ tầng cảng cá và truy xuất nguồn gốc chưa hoàn chỉnh, và chế tài chưa đủ mạnh để răn đe hành vi tinh vi (vô hiệu hóa VMS, giấy tờ giả). Nếu không giải quyết căn bản, Việt Nam đối diện hai hệ quả lớn: mất thị trường xuất khẩu chủ lực và suy giảm bền vững nguồn lợi biển.

Tại phiên họp lần này, Ban Chỉ đạo đã thống nhất loạt giải pháp: rà soát, xóa đăng ký tàu không hoạt động; bắt buộc lắp và duy trì VMS, số hóa chuỗi cung ứng, áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử tại cảng cá; sửa đổi chế tài hành chính, xem xét xử lý hình sự với hành vi đặc biệt nghiêm trọng; và tăng cường phối hợp liên ngành giữa kiểm ngư, biên phòng, cảnh sát biển, hải quân. Quyền Bộ trưởng Trần Đức Thắng cũng nêu rõ tinh thần hợp tác quốc tế: “Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và EU thời gian qua đã đạt nhiều kết quả... Việt Nam mong muốn được ghi nhận để trong năm 2025 có thể tháo gỡ được ‘thẻ vàng’.”

Những giải pháp này khả thi nếu được thực hiện đồng bộ: trung ương phải phát huy vai trò giám sát tập trung (đặc biệt theo dõi VMS 24/7 và công khai danh sách tàu mất kết nối), địa phương phải dứt khoát xóa đăng ký tàu không đủ điều kiện và chịu trách nhiệm rõ ràng, luật pháp phải được sửa để chế tài đủ răn đe, và ngư dân cần được hỗ trợ kỹ thuật, tài chính để tuân thủ.

Phiên họp lần thứ 15 không chỉ nêu vấn đề kỹ thuật mà đánh giá đây là vấn đề chính trị — danh dự quốc gia. Mốc 15/11/2025 đã được đặt ra như phép thử: nếu Chính phủ và hệ thống chính trị thực hiện nghiêm, Việt Nam có thể chứng minh năng lực quản trị, bảo vệ sinh kế ngư dân và giữ vững vị thế trên thị trường xuất khẩu. Nếu không, “thẻ vàng” sẽ tiếp tục là cái án treo trên ngành thủy sản — thiệt hại sẽ lớn hơn lời hứa không thực hiện.